Fjalori AI · 35+ terma

Fjalori AI në shqip.

Çdo term i rëndësishëm i AI-së, i shpjeguar thjeshtë në gjuhën shqipe. Nga ChatGPT te embeddings, nga prompt te AGI — të gjitha që duhen për të kuptuar AI-në në 2026.

AI (Artificial Intelligence): Inteligjenca artificiale — programe kompjuterike që mund të kryejnë detyra që zakonisht kërkojnë inteligjencë njerëzore: të shkruajnë, analizojnë, përkthejnë dhe vendosin. Shumica e AI-ve që përdorim sot (ChatGPT, Claude, Gemini) janë LLM.
Agent (AI Agent): AI që kryen detyra hap pas hapi me autonomi, jo vetëm përgjigjet. Mund të kërkojë në internet, të shkruajë kod, të lidhet me API. Shembull: Claude Code.
AGI (Artificial General Intelligence): AI që do të mund të kryente çdo detyrë intelektuale njerëzore. Aktualisht nuk ekziston por është qëllimi i OpenAI, Anthropic, dhe Google DeepMind. Parashikohet të arrihet diku midis 2027–2035.
API (Application Programming Interface): Mënyra për të lidhur programet me AI direkt, jo përmes ndërfaqes së përdoruesit. Modex përdor API-në e Anthropic (Claude) dhe OpenAI (ChatGPT) për disa funksione.
Bolt.new: Platformë AI nga StackBlitz për krijim aplikacionesh web full-stack me prompt-e. Konkurrent direkt i Lovable. Më e mira për developers që duan kontroll mbi kodin.
Chain-of-Thought (CoT): Teknikë promptimi ku i kërkon AI-së të shpjegojë arsyetimin e tij hap pas hapi përpara përfundimit. Përdoret për detyra komplekse matematikore ose ligjore për të reduktuar gabimet.
ChatGPT: Modeli i parë popullor AI bisede, i krijuar nga OpenAI dhe lançuar në nëntor 2022. Mund të bisedojë, shkruajë dhe analizojë në mbi 90 gjuhë, përfshirë shqipen. Versioni i fundit: GPT-5 (2026). Udhëzuesi i plotë →
Claude: Model AI nga Anthropic. Konsiderohet më i miri për shkrim profesional në shqip. Ka tre nivele: Haiku (i shpejtë), Sonnet (i ekuilibruar, falas) dhe Opus (më i fuqishëm).
Claude Code: CLI (command-line tool) nga Anthropic për developers — i lejon Claude të lexojë dhe modifikojë skedarët e projektit direkt nga terminali. Shih Pako Claude Code për Developers.
Context Window: Dritarja e kontekstit — sa shumë tekst mund të "mbajë në kokë" njëkohësisht AI-ja. Claude Sonnet ka 200K token (~150 faqe), GPT-5 ka 128K. ChatGPT falas: ~32K token.
Cursor: IDE programimi me AI integruar, popullor mes developers. Bazohet në VS Code, përdor Claude ose GPT për kodim. Konkurrent direkt i Claude Code.
DALL-E: Gjenerator imazhesh AI nga OpenAI, i integruar në ChatGPT. Versioni 3 (2026) është më realisti. Konkurrent i Midjourney.
Diffusion Model: Tip i ndryshëm AI-je që krijon imazhe duke "pastruar" zhurmë. DALL-E, Midjourney, Stable Diffusion përdorin këtë teknologji.
Embedding: Përkthimi i tekstit në numra (vektor) që AI mund të krahasojë. Përdoret për kërkim semantik dhe RAG. Modele si OpenAI text-embedding-3 e bëjnë këtë.
Few-shot Prompting: Kur i jep AI-së 2–5 shembuj para detyrës kryesore për ta drejtuar drejt formatit/stilit që do. Krahasuar me zero-shot, jep rezultate më të mira në detyra specifike.
Fine-tuning: Trajnim shtesë i një LLM-i mbi të dhëna specifike për ta përshtatur me një rast përdorimi (psh. ligji shqiptar). I shtrenjtë dhe kompleks — për shumicën e rasteve, RAG është më praktik.
Gemini: Model AI nga Google. Përparësia e tij: ka qasje direkte në Google Search, çka e bën më të mirë për informacion të freskët. Versioni: Gemini 2.5 Pro (2026).
GPT: Generative Pre-trained Transformer — arkitektura mbi të cilën është ndërtuar ChatGPT. GPT-5 është versioni më i ri (2026).
Hallucination (Halucinacion): Kur AI "shpik" informacion që duket i besueshëm por nuk është i vërtetë. Sidomos rrezik te citime ligjore, data dhe shifra. Verifiko gjithmonë faktet kritike.
Halucinacion: Versioni shqip i Hallucination. Term i njëjtë.
Jailbreak: Përpjekje për të anashkaluar kufizimet e sigurisë së një AI-je. AI-të moderne (Claude, GPT-5) janë gjerësisht imune.
LLM (Large Language Model): Model i Madh Gjuhe — sistem AI i trajnuar mbi miliarda fjalë që mund të kuptojë dhe gjenerojë tekst. ChatGPT, Claude, Gemini janë të gjithë LLM.
Lovable: Platformë no-code për krijim website me prompt-e. Konvertohet në kod Next.js/Tailwind. Si funksionon →
MCP (Model Context Protocol): Protokoll nga Anthropic që lejon Claude të lidhet me mjete të jashtme (databaza, API, dokumente). Lëshuar në 2024, i adoptuar gjerësisht në 2025–2026.
Midjourney: Platformë AI për gjenerim imazhesh, e njohur për cilësinë artistike. Funksionon në Discord. Versioni v7 (2026) jep cilësi pothuajse fotografike.
Multimodal AI: AI që mund të procesojë jo vetëm tekst por edhe imazhe, video, audio. GPT-5 dhe Claude Sonnet 4 janë multimodal.
Open Source AI: Modele AI me peshat e publikuara hapur. Shembull: Llama (Meta), Mistral, DeepSeek. Mund të hosten privat — i përshtatshëm për institucione me kërkesa konfidencialiteti.
Prompt: Pyetja ose udhëzimi që i jepni një AI-je. Cilësia e promptit përcakton 90% të cilësisë së përgjigjes. Shih si të shkruash prompt të mirë.
Prompt Engineering: Disiplina e shkrimit të prompt-eve efektive. Modex e bën këtë në shqip — të gjitha manualet tanë janë rezultate e prompt engineering në gjuhën shqipe.
RAG (Retrieval-Augmented Generation): Teknikë ku AI kërkon në dokumente specifike përpara se të përgjigjet. Përdoret për të reduktuar halucinacione dhe për të dhënë AI njohuri specifike (psh. ligjin shqiptar).
Sora: Gjenerator video AI nga OpenAI që mund të krijojë video deri në 1 minutë nga përshkrime teksti. E disponueshme me ChatGPT Plus.
System Prompt: Udhëzimet bazë që i jepen AI-së përpara çdo bisede për të vendosur rol, ton dhe rregulla. P.sh.: "Je avokat me 15 vjet eksperiencë në të drejtën civile shqiptare."
Temperature: Parametër që kontrollon kreativitetin e AI-së: 0 = shumë i kujdesshëm dhe i përsëritur, 1.0 = shumë krijues por më i rrezikshëm. Përdoret kryesisht në API.
Token: Njësia bazë e tekstit që një LLM proceson. 1 token = ~4 karaktere në anglisht, ~3 në shqip. Limitet e AI maten në token.
Vibe Coding: Term modern për programim ku ti përshkruan idenë dhe AI shkruan kodin. Sinonim me "AI-assisted coding". I popullarizuar nga Andrej Karpathy në 2025.
Zero-shot Prompting: Kur i jep AI-së një detyrë pa shembuj — bazohesh tek aftësia e tij e gjeneralizuar. Kontrast me few-shot.

Tani që e di çfarë është prompt — merr 750 nga më të mirat.

18 manuale me prompt-e të testuara në shqip për 16 profesione. Nga 1490 L.

Shfleto manualet →